Τι αποκαλύπτει η ασυνήθιστη συμπεριφορά για την κουλτούρα των ζώων.
Μια ιδιαίτερη συμπεριφορά που θυμίζει ανθρώπινες τάσεις της μόδας καταγράφεται σε ομάδες χιμπατζήδων στη Ζάμπια, προκαλώντας το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας. Τα ζώα τοποθετούν μικρά κομμάτια χόρτου στα αυτιά τους, ενώ ορισμένα αφήνουν φύλλα να κρέμονται από τα πίσω άκρα τους, χωρίς να έχει εντοπιστεί μέχρι στιγμής κάποια προφανής πρακτική χρησιμότητα.
Το φαινόμενο, που παραπέμπει σε μια μορφή κοινωνικής μίμησης, μελετήθηκε από ερευνητές του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης στην Ολλανδία και του Πανεπιστημίου του Ντάραμ στο Ηνωμένο Βασίλειο. Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Behaviour και ενισχύουν τη συζήτηση γύρω από την κοινωνική μάθηση και την πολιτισμική εξέλιξη στα ζώα.
Η αρχή έγινε με μια θηλυκή χιμπατζή στη Ζάμπια
Οι πρώτες παρατηρήσεις πραγματοποιήθηκαν τη δεκαετία του 2010 στο καταφύγιο άγριας ζωής Chimfunshi, στη Ζάμπια. Πρωταγωνίστρια ήταν η Τζούλι, ένας θηλυκός χιμπατζής, η οποία άρχισε να τοποθετεί μικρά κομμάτια χόρτου μέσα στο αυτί της.
Η συμπεριφορά της δεν άργησε να γίνει αντικείμενο μίμησης από τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας. Παρά το γεγονός ότι δεν υπήρχε κάποιος εμφανής λόγος για την ασυνήθιστη αυτή συνήθεια, ολοένα και περισσότεροι χιμπατζήδες την υιοθέτησαν.
Μάλιστα, η συμπεριφορά εξακολούθησε να εμφανίζεται στην ομάδα ακόμη και μετά τον θάνατο της Τζούλι, γεγονός που υποδηλώνει ότι είχε πλέον αποκτήσει χαρακτηριστικά κοινωνικά μεταδιδόμενης παράδοσης.
Η «τάση» εξαπλώθηκε και σε δεύτερη ομάδα
Περισσότερα από δέκα χρόνια αργότερα, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι μια διαφορετική ομάδα χιμπατζήδων στο ίδιο καταφύγιο είχε αρχίσει να εμφανίζει παρόμοια συμπεριφορά.
Το στοιχείο που προκάλεσε ιδιαίτερο ενδιαφέρον ήταν ότι τα ζώα της δεύτερης ομάδας δεν είχαν έρθει ποτέ σε άμεση επαφή με την ομάδα της Τζούλι.
Στη νέα ομάδα, υπό την φαινομενική επιρροή ενός αρσενικού χιμπατζή, του Juma, η συνήθεια εξελίχθηκε ακόμη περισσότερο. Τα ζώα δεν περιορίζονταν πλέον στην τοποθέτηση χόρτου στα αυτιά τους, αλλά άρχισαν να αφήνουν κομμάτια χόρτου να κρέμονται και από τα πίσω άκρα τους.
Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις των ερευνητών, πέντε από τους οκτώ χιμπατζήδες της ομάδας τοποθετούσαν χόρτο στα αυτιά τους, ενώ έξι είχαν υιοθετήσει τη δεύτερη ασυνήθιστη συμπεριφορά.
Οι επιστήμονες δεν εντόπισαν κάποια σαφή πρακτική εξήγηση, όπως η ανακούφιση από τον κνησμό ή κάποια άλλη σωματική ανάγκη.
Ο ρόλος των ανθρώπινων φροντιστών
Μια ενδιαφέρουσα πιθανότητα που εξετάζουν οι ερευνητές σχετίζεται με τους ανθρώπους που φροντίζουν τους χιμπατζήδες στο καταφύγιο.
Οι δύο ομάδες είχαν κοινούς φροντιστές, οι οποίοι ανέφεραν ότι κατά καιρούς χρησιμοποιούσαν κομμάτια χόρτου ή σπίρτα για να καθαρίζουν τα αυτιά τους, μερικές φορές παρουσία των ζώων.
Το ενδεχόμενο οι χιμπατζήδες να μιμήθηκαν τις συγκεκριμένες ανθρώπινες κινήσεις θεωρείται εύλογο, ωστόσο δεν έχει αποδειχθεί οριστικά.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα διαθέσιμα στοιχεία υποστηρίζουν περισσότερο την υπόθεση της κοινωνικής μάθησης, δηλαδή της μετάδοσης μιας συμπεριφοράς μέσω της παρατήρησης και της μίμησης άλλων ατόμων.
Ο Edwin van Leeuwen, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης, επισημαίνει ότι το σημαντικότερο ερώτημα δεν είναι απαραίτητα γιατί οι χιμπατζήδες επέλεξαν τη συγκεκριμένη συνήθεια, αλλά το γεγονός ότι φαίνεται να την υιοθέτησαν παρατηρώντας ο ένας τον άλλον.
Τι αποκαλύπτει η ασυνήθιστη συμπεριφορά για την κουλτούρα των ζώων
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τέτοιου είδους συμπεριφορές είναι πιθανότερο να παρατηρούνται σε χιμπατζήδες που ζουν σε αιχμαλωσία, καθώς διαθέτουν περισσότερο ελεύθερο χρόνο σε σύγκριση με εκείνους που ζουν στη φύση.
Οι άγριοι χιμπατζήδες είναι αναγκασμένοι να αφιερώνουν μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς τους στην αναζήτηση τροφής, στην παρακολούθηση του περιβάλλοντος και στην αποφυγή των αρπακτικών. Παρ’ όλα αυτά, έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα ικανοί να μεταδίδουν χρήσιμες συμπεριφορές, κυρίως όσες σχετίζονται με την επιβίωση.
Η μίμηση, ωστόσο, ενδέχεται να εξυπηρετεί και έναν κοινωνικό σκοπό. Η υιοθέτηση μιας συνήθειας από έναν άλλο χιμπατζή θα μπορούσε να αποτελεί ένδειξη προσοχής, συμπάθειας ή ακόμη και προσπάθειας ενίσχυσης των δεσμών μεταξύ των μελών μιας ομάδας.
Τα ευρήματα από το Chimfunshi προσθέτουν νέα δεδομένα στη μελέτη της πολιτισμικής εξέλιξης στα ζώα, καθώς δείχνουν ότι συμπεριφορές χωρίς εμφανές πρακτικό όφελος μπορούν να εξαπλωθούν και να διατηρηθούν μέσα σε μια κοινότητα.
Ο Jake Brooker, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Ντάραμ, υπογραμμίζει ότι η μελέτη αναδεικνύει την ικανότητα των χιμπατζήδων να αντιγράφουν ακόμη και φαινομενικά άσκοπες ενέργειες.
Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι κατά πόσο τέτοιες συμπεριφορές μπορούν να θεωρηθούν μια μορφή πολιτισμού, αλλά και τι αποκαλύπτουν για τις ομοιότητες ανάμεσα στην κοινωνική ζωή των ανθρώπων και των υπόλοιπων πρωτευόντων θηλαστικών.
Πηγή: futura-sciences.com
