Η φερόμενη συμφωνία θα μπορούσε να δώσει μια λύση στο πιο επείγον πολιτικό πρόβλημα του προέδρου Τραμπ, παρέχοντας ωστόσο στο Ιράν ένα μοναδικό στρατηγικό πλεονέκτημα.
Το Ιράν και το Ομάν βρίσκονται κοντά σε μια συμφωνία για την επανέναρξη της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ, σύμφωνα με Ιρανούς και Αμερικανούς αξιωματούχους.
Όπως διαβάζουμε σε σημερινό δημοσίευμα των New York Times, ωστόσο, η εν λόγω συμφωνία συνοδεύεται από υψηλό τίμημα: την επικύρωση του ελέγχου της Τεχεράνης πάνω σε μια θαλάσσια οδό που, πριν από τον πόλεμο, αποτελούσε ανοικτό, διεθνές πέρασμα.
Πώς θα ανοίξει το Στενό, η πρόβλεψη για «τέλος»
Όπως περιγράφουν αξιωματούχοι που είναι εξοικειωμένοι με τη υπό διαμόρφωση συμφωνία, τα πλοία με κατεύθυνση προς τον Περσικό Κόλπο θα διέρχονται από ένα κανάλι που ελέγχεται από το Ιράν και βρίσκεται κοντά στις ακτές του. Τα πλοία που αποπλέουν από τον Κόλπο θα κινούνται σε κανάλι πλησίον του Ομάν.
Ιρανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι, αν και δεν θα επιβληθούν διόδια, η συμφωνία περιλαμβάνει ένα «τέλος υπηρεσιών» για την κάλυψη των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της ναυσιπλοΐας, την ασφάλεια των εμπορικών πλοίων και των δεξαμενόπλοιων, καθώς και τη στελέχωση.
Τα έσοδα θα μοιράζονται ισόποσα μεταξύ Ιράν και Ομάν, δήλωσαν δύο Ιρανοί αξιωματούχοι.
Αμερικανός αξιωματούχος που γνωρίζει τις διαπραγματεύσεις δήλωσε τη Δευτέρα ότι η ιρανική εκδοχή «δεν είναι ακριβής», σημειώνοντας ότι τυχόν «προσωρινές» διαδρομές μέσω του στενού δεν θα απαιτούν εγκρίσεις ή άδειες από το Ιράν και δεν θα περιλαμβάνουν διόδια.
Βαρύ το γεωπολιτικό κόστος για την αμερικανική κυβέρνηση
Για τον πρόεδρο Τραμπ, η συμφωνία – εφόσον επιτευχθεί – θα μπορούσε να επιλύσει το πλέον πιεστικό πολιτικό πρόβλημα, επιτρέποντας στα πλοία να κινηθούν ξανά. Από την πλευρά τους, Ιρανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι το στενό θα παραμείνει κλειστό, ανεξαρτήτως οποιασδήποτε συμφωνίας, έως ότου οι ΗΠΑ άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό κατά των ιρανικών λιμανιών στον Περσικό Κόλπο και οι δύο χώρες επιστρέψουν στο σχέδιο 14 σημείων που ορίζεται στο μνημόνιο συνεννόησης του Ισλαμαμπάντ.
Οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να ελαφρύνουν ακόμη περισσότερο την πίεση στην αγορά, όπως δήλωσαν ορισμένοι αξιωματούχοι, εάν αποφάσιζαν να χορηγήσουν εξαιρέσεις από τις κυρώσεις κατά του Ιράν, ώστε να μπορεί να πωλεί και να παραδίδει νόμιμα πετρέλαιο.
Ωστόσο, εάν τελικά το Ιράν επιβάλει διαρκή έλεγχο στο πέρασμα, το άνοιγμα ενδέχεται να συνοδεύεται από γεωπολιτικό κόστος. Ιρανοί αξιωματούχοι δηλώνουν ότι διαμορφώνουν τη συμφωνία με τρόπο που να επικυρώνει την ικανότητά τους να ελέγχουν το στενό, διατηρώντας έτσι ένα στρατηγικό πλεονέκτημα που δεν αξιοποιούσαν πριν από τον πόλεμο.
Τέτοιοι περιορισμοί θα παραβίαζαν ευθέως τον στόχο που έθεσε ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, δηλώνοντας επανειλημμένα τους τελευταίους μήνες ότι το στενό πρέπει να επανέλθει στην καθεστώς της ανοικτής θαλάσσιας οδού που ήταν πριν από την επίθεση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου.
«Εάν δημιουργήσουμε ένα προηγούμενο στη Μέση Ανατολή όπου ένα κράτος μπορεί να αποφασίζει ότι θα ελέγχει μια διεθνή θαλάσσια οδό, να επιβάλλει διόδια και, αν δεν το πληρώνεις, να ανατινάζει τα πλοία σου, έχουμε δημιουργήσει ένα πολύ επικίνδυνο προηγούμενο που θα επαναληφθεί και σε άλλα μέρη του κόσμου», δήλωσε πρόσφατα σε συνάντηση αξιωματούχων της Νοτιοανατολικής Ασίας.
«Αυτό που διακυβεύεται εδώ δεν είναι απλώς το τι συμβαίνει στο Στενό του Ορμούζ, αλλά μια θεμελιώδης αρχή σχετικά με την ελευθερία της ναυσιπλοΐας», δήλωσε ο Ρούμπιο, προσθέτοντας ότι «οι κανόνες που θεμελίωσαν 150 χρόνια διεθνούς εμπορίου απειλούνται επίσης, και αυτό δεν μπορεί να επιτραπεί να συμβεί».
Ο Τραμπ έχει αναφέρει λίγα σχετικά με την εν λόγω συμφωνία, η οποία αποτελούσε μέρος της επιστροφής στις διαπραγματεύσεις που – όπως ισχυρίστηκε – τον οδήγησε να ακυρώσει μια νέα ευρεία επίθεση κατά του Ιράν το Σαββατοκύριακο.
Προθεσμία 60 ημερών για να κλείσει η συμφωνία Ιράν-Ομάν
Η συμφωνία δίνει στο Ιράν και το Ομάν προθεσμία 60 ημερών για να διαπραγματευτούν το άνοιγμα του στενού, αλλά προβλέπει ότι κατά τη διάρκεια αυτού του διαστήματος οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν θα επαναλάβουν τις συζητήσεις για το μέλλον του αποθέματος 11 τόνων εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, συμπεριλαμβανομένου περίπου μισού τόνου καυσίμου που βρίσκεται πλέον κοντά σε βαθμό κατασκευής όπλων.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες απαιτούν την αραίωση του καυσίμου, ώστε να μην μετατρέπεται εύκολα για χρήση σε όπλα, και τελικά τη μεταφορά του στις Ηνωμένες Πολιτείες ή σε άλλη χώρα όπου θα μπορεί να διατεθεί ή να χρησιμοποιηθεί σε πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής.
Ένα σχέδιο που υπεγράφη στα μέσα Ιουνίου από τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς και, ξεχωριστά, από τον Τραμπ, οδήγησε και τους δύο να δηλώσουν με ενθουσιασμό ότι μια πυρηνική συμφωνία θα γίνει αντικείμενο διαπραγμάτευσης εντός 60 ημερών. Όμως η προθεσμία αυτή εκπνέει σε δύο εβδομάδες, και αξιωματούχοι παραδέχονται τώρα ότι τυχόν διαπραγματεύσεις, εάν ξεκινήσουν, θα παραταθούν έως το φθινόπωρο ή και αργότερα.
Σε ιδιωτικές συζητήσεις, ορισμένοι αξιωματούχοι αμφιβάλλουν αν θα υπάρξει πυρηνική συμφωνία, εκτιμώντας ότι ο Τραμπ ενδέχεται απλώς να δηλώσει – όπως έχει αφήσει να εννοηθεί στο παρελθόν – ότι τα αποθέματα του Ιράν πρέπει να παραμείνουν θαμμένα κάτω από τα συντρίμμια που δημιουργήθηκαν μετά την αεροπορική επίθεση σε τρεις πυρηνικές εγκαταστάσεις τον Ιούνιο του 2025.
Ωστόσο, το άνοιγμα του στενού είναι ζωτικής σημασίας για τον Τραμπ από πολιτική άποψη. Έτσι, παρά τις δηλώσεις του Ρούμπιο, η κυβέρνηση φαίνεται να προετοιμάζει τη διεθνή κοινότητα για ένα άνοιγμα στο οποίο το Ιράν θα ασκεί καθημερινό έλεγχο στην κυκλοφορία.
«Θα μάθετε σήμερα ή αύριο», δήλωσε ο Τραμπ τη Δευτέρα από τον Λευκό Οίκο σχετικά με τη συμφωνία. «Πρόκειται να κινηθούν γρήγορα προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση. Δεν είναι πολύ περίπλοκο».
Το στενό, προέβλεψε, θα μπορούσε να ανοίξει «κυριολεκτικά μέχρι αύριο», έναν ισχυρισμό που έχει διατυπώσει πολλές φορές τους τελευταίους μήνες. «Η πρώτη φάση είναι το άνοιγμα των στενών. Η δεύτερη φάση θα είναι η αποπυρηνικοποίηση», δήλωσε.
«Ο Τραμπ καλείται να διάλεξει ανάμεσα σε έναν πόλεμο που δεν μπορεί να κερδηθεί και μια “δύσκολη” ειρήνη»
Εντός του Πενταγώνου, ορισμένοι ανώτεροι αξιωματούχοι εμφανίζονται σκεπτικοί απέναντι στη διευθέτηση Ομάν-Ιράν.
Ορισμένοι ανησυχούν ότι ισοδυναμεί με συνθηκολόγηση απέναντι στους Ιρανούς. Σημειώνουν ότι στη διαδρομή από τον Κόλπο μέσω του στενού από τα ύδατα του Ομάν υπάρχουν ακόμη τόσες νάρκες που τα πλοία θα έπρεπε να συντονιστούν με το Ιράν για να πλεύσουν με ασφάλεια.
Ορισμένοι Ιρανοί αξιωματούχοι εξέφρασαν επίσης αμφιβολίες για το αν η συμφωνία θα λειτουργήσει όπως προβλέπεται και αν θα αποτρέψει τον κίνδυνο ενός νέου κύματος αμερικανικών επιθέσεων.
Η Κεντρική Διοίκηση των Ηνωμένων Πολιτειών (CENTCOM) καθοδηγεί τα πλοία μέσω αυτής της διαδρομής, αλλά βρίσκονται επίσης υπό ιρανική πυραυλική απειλή. Ο πρόεδρος Τραμπ έχει ακυρώσει δύο φορές μέσα σε δύο εβδομάδες το σχέδιο του Ναυάρχου Μπραντ Κούπερ, επικεφαλής της Κεντρικής Διοίκησης, για έναν σύντομο, έντονο βομβαρδισμό των ιρανικών σημείων από όπου προέρχονται αυτές οι επιθέσεις, καθώς και άλλων στρατιωτικών στόχων. Όμως ο Τραμπ δεν έχει κρύψει την έντονη επιθυμία του να αποκαταστήσει την κυκλοφορία στο στενό, ακόμη και αν αυτό σημαίνει κάποιου είδους ιρανικό έλεγχο.
Ο Αλί Βαέζ, αναπληρωτής διευθυντής του προγράμματος για τη Μέση Ανατολή στο International Crisis Group, δήλωσε ότι το Ιράν είναι αμετακίνητο σε ό,τι αφορά τη διατήρηση της επιρροής του στο στενό, επειδή το θεωρεί ως το μοναδικό του επίτευγμα από τον πόλεμο.
«Οποιαδήποτε λύση αφήνει το Ιράν να ελέγχει το στενό θα είναι πολύ δύσκολο να γίνει αποδεκτή από τον Τραμπ, αλλά δεν υπάρχει ούτε στρατιωτική λύση για την αφαίρεση του ελέγχου του Ιράν στο στενό», δήλωσε ο Βαέζ. «Οι επιλογές του Τραμπ είναι ανάμεσα σε έναν πόλεμο που δεν μπορεί να κερδηθεί και σε μια ειρήνη που είναι δύσκολα αποδεκτή».
