Η ψυχολόγος συνδέει την πιο ανεπτυγμένη μορφή σχολικής αποφυγής και με την εξάντληση.
Όλο και νωρίτερα φαίνεται να κάνουν την εμφάνισή τους στην Εσθονία τα σημάδια σχολικής αποφυγής, με ορισμένα παιδιά να αντιμετωπίζουν δυσκολίες ακόμη και πριν περάσουν για πρώτη φορά το κατώφλι του σχολείου.
Το ζήτημα ανέδειξε η ψυχολόγος του Λυκείου Kiili, Kristi Feldman, μιλώντας στο ERR News, όπως αναφέρει το ua.news. Όπως εξήγησε, παρότι η σχολική αποφυγή παρατηρείται συχνότερα κατά το τρίτο στάδιο της βασικής εκπαίδευσης, οι πρώτες ενδείξεις μπορεί να εμφανιστούν αρκετά χρόνια νωρίτερα.
Μαθητές του δημοτικού μπορεί ήδη να δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν κανονικά τα μαθήματά τους, ενώ ακόμη και παιδιά που ξεκινούν την Α΄ Δημοτικού ενδέχεται να παρουσιάσουν προβλήματα προσαρμογής στο νέο περιβάλλον και στις απαιτήσεις της σχολικής ζωής.
Όταν οι απαιτήσεις γίνονται υπερβολικές
Σύμφωνα με τη Feldman, η σχολική αποφυγή μπορεί να εμφανιστεί όταν υπάρχει αναντιστοιχία ανάμεσα στις ανάγκες ενός παιδιού και στο περιβάλλον στο οποίο καλείται να λειτουργήσει.
Οι αιτίες δεν είναι ίδιες για όλα τα παιδιά. Μπορεί να σχετίζονται με δυσκολίες στις σχέσεις με συνομηλίκους ή εκπαιδευτικούς, με ένα σχολικό πρόγραμμα που το παιδί δυσκολεύεται να διαχειριστεί ή με άλλες πιέσεις που συσσωρεύονται στην καθημερινότητά του.
Παράλληλα, το άγχος και οι διαταραχές της διάθεσης μπορούν να περιορίσουν σημαντικά την ικανότητα ενός παιδιού να παρακολουθεί το σχολείο και να ανταποκρίνεται στις μαθησιακές απαιτήσεις.
Η ψυχολόγος επισημαίνει ακόμη έναν παράγοντα: την πίεση που δημιουργεί μια κοινωνία η οποία δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην επίτευξη.
Τα παιδιά συχνά καλούνται όχι μόνο να έχουν καλές επιδόσεις στο σχολείο, αλλά παράλληλα να διακρίνονται στον αθλητισμό, να συμμετέχουν σε πολλές δραστηριότητες και να ξεχωρίζουν από τους συνομηλίκους τους.
Αυτές οι προσδοκίες, όπως εξηγεί, μπορούν να εσωτερικευτούν από τα ίδια τα παιδιά, με αποτέλεσμα να γίνονται ολοένα πιο αυστηρά και επικριτικά απέναντι στον εαυτό τους.
Ακόμη και οι άριστοι μαθητές μπορεί να βρεθούν αντιμέτωποι με το πρόβλημα
Η σχολική αποφυγή δεν αφορά απαραίτητα παιδιά που δυσκολεύονται στις επιδόσεις τους.
Όπως επισημαίνει η Feldman, ακόμη και μαθητές με εξαιρετικούς βαθμούς μπορεί κάποια στιγμή να σταματήσουν ξαφνικά να παρακολουθούν μαθήματα, επειδή απλώς δεν διαθέτουν πλέον την απαιτούμενη ψυχική και σωματική ενέργεια.
Η ψυχολόγος συνδέει την πιο ανεπτυγμένη μορφή σχολικής αποφυγής και με την εξάντληση. Όσο το παιδί απουσιάζει, τόσο περισσότερο αυξάνεται ο φόβος ότι θα μείνει πίσω από το πρόγραμμα και θα χρειαστεί στη συνέχεια να καλύψει έναν μεγάλο όγκο ύλης.
Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος: η απουσία προκαλεί συσσώρευση μαθησιακών κενών, τα κενά αυξάνουν το άγχος και το άγχος κάνει ακόμη δυσκολότερη την επιστροφή στο σχολείο.
Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να κάνει τη διαφορά
Η Kristi Feldman υπογραμμίζει ότι οι αλλαγές στη συμπεριφορά ενός παιδιού θα πρέπει να εντοπίζονται όσο το δυνατόν νωρίτερα.
Οι γονείς, σύμφωνα με την ίδια, χρειάζεται αρχικά να συζητήσουν με το παιδί, προσπαθώντας να κατανοήσουν τι έχει αλλάξει και τι μπορεί να βρίσκεται πίσω από τη δυσκολία του να πηγαίνει στο σχολείο.
Παράλληλα, είναι σημαντικό να υπάρξει επικοινωνία με το σχολείο, προκειμένου να διαπιστωθεί αν έχει αλλάξει κάτι στο μαθησιακό ή κοινωνικό περιβάλλον του παιδιού.
Εφόσον χρειάζεται, το εκπαιδευτικό πρόγραμμα μπορεί να προσαρμοστεί στις ανάγκες του μαθητή. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί ακόμη και να προβλεφθεί προσωρινά κατ’ οίκον μάθηση, έως ότου το παιδί μπορέσει να επιστρέψει σταδιακά στη σχολική καθημερινότητα.
Όσο μεγαλώνει η απόσταση από το σχολείο, τόσο δυσκολότερη γίνεται η επιστροφή
Η ψυχολόγος προειδοποιεί ότι η παρατεταμένη απομάκρυνση από το σχολικό περιβάλλον μπορεί να κάνει την επιστροφή ολοένα πιο δύσκολη.
Ιδιαίτερα ανησυχητικές είναι, κατά την ίδια, οι περιπτώσεις στις οποίες η σχολική αποφυγή εξελίσσεται σε γενικότερη αποφυγή της μάθησης.
Σε αυτό το στάδιο, ένα παιδί μπορεί να μην έχει πλέον τη δύναμη να ολοκληρώσει ακόμη και τις πιο απλές εργασίες στο σπίτι. Η αδυναμία αυτή μπορεί να παρερμηνευτεί από το ίδιο το παιδί ως τεμπελιά, με αποτέλεσμα να αρχίσει να κατηγορεί τον εαυτό του για μια κατάσταση που στην πραγματικότητα μπορεί να συνδέεται με εξάντληση, άγχος ή άλλες δυσκολίες.
Η διαθέσιμη υποστήριξη στην Εσθονία
Σύμφωνα με τη Feldman, περίπου τα μισά σχολεία στην Εσθονία διαθέτουν σχολικό ψυχολόγο, ενώ πολλά εκπαιδευτικά ιδρύματα απασχολούν και κοινωνικούς παιδαγωγούς.
Ωστόσο, η δυνατότητα πρόσβασης σε αυτούς τους ειδικούς δεν είναι ίδια σε όλες τις περιοχές της χώρας.
Παράλληλα, οι δήμοι διαθέτουν ειδικούς που ασχολούνται με την προστασία παιδιών και νέων. Όπως αναφέρει η ψυχολόγος, όταν ένα σχολείο δεν είναι σε θέση να παρέχει την απαιτούμενη ψυχολογική υποστήριξη, οι τοπικές αρχές οφείλουν να αποζημιώνουν την οικογένεια για το κόστος ψυχολογικής βοήθειας που λαμβάνει εκτός του σχολείου.
Η εικόνα που περιγράφει η Kristi Feldman αναδεικνύει ένα ζήτημα που δεν αφορά αποκλειστικά τις σχολικές απουσίες. Η σχολική αποφυγή μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι ένα παιδί δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του περιβάλλοντός του και, γι’ αυτό, η έγκαιρη αναγνώριση των αλλαγών στη συμπεριφορά του και η συνεργασία οικογένειας και σχολείου θεωρούνται καθοριστικές για την αντιμετώπισή της.
