Η υπερβολική επιείκεια των γονέων και η συνεχής ικανοποίηση των επιθυμιών ενός παιδιού ενδέχεται να συμβάλλουν στην ανάπτυξη αντικοινωνικών χαρακτηριστικών ήδη από τα πρώτα χρόνια της ζωής του.
Τα κακομαθημένα παιδιά είναι πιθανότερο να αναπτύξουν ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά στην ενήλικη ζωή τους, σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Current Psychology.
Η ερευνητική ομάδα από το Oakland University των Ηνωμένων Πολιτειών εξέτασε περισσότερους από 700 προπτυχιακούς φοιτητές και φοιτήτριες, ζητώντας τους να συμπληρώσουν διαδικτυακά μια σειρά ερωτηματολογίων. Τα ερωτηματολόγια σχεδιάστηκαν ώστε να καταγράψουν τις αναμνήσεις των συμμετεχόντων σχετικά με τον τρόπο που τους αντιμετώπιζαν οι γονείς τους κατά την παιδική ηλικία, καθώς και να αξιολογήσουν τα σημερινά χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους.
Η ανάλυση των απαντήσεων έδειξε ότι η υψηλή γονική επιείκεια και τα χαμηλά επίπεδα επαίνου συνδέονταν με πιο αρνητικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας, όπως η εχθρική και ανταγωνιστική μορφή ναρκισσισμού, η σκληρότητα και η έλλειψη ενσυναίσθησης που σχετίζονται με την ψυχοπάθεια, όπως και η παρορμητικότητα και η δυσκολία αυτοελέγχου. Αντίθετα, τα άτομα που θυμούνταν ότι είχαν δεχθεί περισσότερο έπαινο και ήταν λιγότερο κακομαθημένα εμφάνιζαν συχνότερα χαρακτηριστικά όπως αυτοπεποίθηση, ικανότητα σχεδιασμού και η λήψη πρωτοβουλίας.
Επιπλέον, η στέρηση ψυχολογικής αυτονομίας, δηλαδή ο έντονος ψυχολογικός έλεγχος από τους γονείς και ο περιορισμός της ανεξάρτητης σκέψης και λήψης αποφάσεων, συνδέθηκε με υψηλότερα επίπεδα ανταγωνιστικού ναρκισσισμού και παρορμητικότητας. Παράλληλα, η αντίληψη ότι οι γονείς έδιναν μεγάλη σημασία στο κοινωνικό κύρος και την κοινωνική θέση φάνηκε να σχετίζεται τόσο με θετικά όσο και με αρνητικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας.
Οι ερευνητές σημειώνουν ότι οι αντιλήψεις των παιδιών για τον έπαινο και την επιείκεια συνδέονται με τη διαμόρφωση χαρακτηριστικών προσωπικότητας της λεγόμενης «σκοτεινής τριάδας» (ψυχοπάθεια, μακιαβελισμό και ναρκισσισμό) με εντελώς διαφορετικό τρόπο. Σύμφωνα με τα συμπεράσματά τους, ο έπαινος συνδέεται με κοινωνικά ωφέλιμα χαρακτηριστικά, ενώ η υπερβολική επιείκεια με κοινωνικά ανεπιθύμητα χαρακτηριστικά.
Σύμφωνα με την επικεφαλής της μελέτης, Jennifer Vonk, τα αποτελέσματα αναδεικνύουν τη σημασία της θετικής επιβεβαίωσης των παιδιών χωρίς όμως αυτή να μετατρέπεται σε άκριτη ικανοποίηση κάθε επιθυμίας τους. Όπως εξήγησε στη daily mail, το γεγονός ότι η υψηλή επιείκεια και ο περιορισμένος έπαινος φαίνεται να προβλέπουν υψηλότερα επίπεδα παθολογικών χαρακτηριστικών και χαμηλότερα επίπεδα θετικών γνωρισμάτων υπογραμμίζει τη σημασία μιας ισορροπημένης στάσης των γονέων απέναντι στα παιδιά.
Τα ευρήματα προειδοποιούν για τους κινδύνους της υπερβολικής επιείκειας στην ανατροφή των παιδιών, μια πρακτική που συχνά θεωρείται διαδεδομένη στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες. Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι τα θεμέλια ορισμένων ψυχοπαθητικών χαρακτηριστικών ενδέχεται να τίθενται ήδη από την πρώιμη παιδική ηλικία.
Σε ξεχωριστή έρευνα που πραγματοποιήθηκε πρόσφατα, επιστήμονες από το University of Illinois Urbana-Champaign εξέτασαν ποια επαγγέλματα προσελκύουν περισσότερο άτομα με ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά. Για τις ανάγκες της μελέτης συμμετείχαν περισσότεροι από 600 άνθρωποι, οι οποίοι απάντησαν σε ερωτήσεις σχετικά με τα «σκοτεινά» χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους και το ενδιαφέρον τους για οκτώ διαφορετικούς επαγγελματικούς τομείς.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα άτομα με εντονότερα ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά έλκονται περισσότερο από πρακτικές και τεχνικές δραστηριότητες που απαιτούν άμεση ενασχόληση με αντικείμενα και συστήματα. Στα επαγγέλματα που αναφέρθηκαν περιλαμβάνονται οι μηχανικοί και οι τεχνικοί.
Οι ειδικοί ωστόσο, επισημαίνουν πάντως ότι η ψυχοπάθεια δεν ταυτίζεται με την εγκληματικότητα ούτε σημαίνει ότι κάποιος θα εξελιχθεί σε δολοφόνο. Πρόκειται για ένα σύνολο χαρακτηριστικών που εκδηλώνονται με διαφορετική ένταση από άτομο σε άτομο. Μεταξύ των πιο συνηθισμένων γνωρισμάτων περιλαμβάνονται η επιδεικτική γοητεία, το ανεπτυγμένο υπερεγώ, η ανάγκη για συνεχή διέγερση και έντονες εμπειρίες, η παρορμητικότητα, η παθολογική τάση προς το ψέμα, η χειριστική συμπεριφορά, καθώς και η έλλειψη ενοχών και ενσυναίσθησης.
Οι ειδικοί αναφέρουν ότι οι περισσότεροι άνθρωποι συχνά βρίσκουν τους ψυχοπαθείς ενδιαφέροντες ή γοητευτικούς χωρίς να μπορούν να εξηγήσουν ακριβώς τον λόγο. Αυτό συμβαίνει επειδή τα άτομα με έντονα ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά συχνά «υποδύονται» συμπεριφορές που θεωρούνται φυσιολογικές, αλλάζοντας ορισμένες φορές απόψεις και αντιδράσεις πολύ γρήγορα ανάλογα με την περίσταση.
Ο αυτοχαρακτηριζόμενος ψυχοπαθής Jacob Wells έχει δηλώσει σε παλαιότερες συνεντεύξεις ότι, όταν γνωρίζει κάποιον, προσπαθεί να γίνει «το πιο ενδιαφέρον άτομο που έχει συναντήσει ποτέ». Οι ειδικοί θεωρούν ότι η στάση αυτή αντικατοπτρίζει ένα ακόμη χαρακτηριστικό της ψυχοπάθειας: τη διογκωμένη αίσθηση αυτό-σημαντικότητας. Ο ίδιος έχει επίσης περιγράψει πώς προσφέρει χάρες σε ανθρώπους ή αποκαλύπτει ψευδή προσωπικά μυστικά προκειμένου να κερδίσει την εμπιστοσύνη τους και αργότερα να τη χρησιμοποιήσει προς όφελός του.
Οι ψυχοπαθείς συχνά παρουσιάζουν συναισθηματικές αντιδράσεις που μπορεί να φαίνονται πειστικές, αλλά αποδεικνύονται ρηχές ή βραχύβιες. Ερευνητές εκτιμούν ότι αυτό συμβαίνει επειδή δυσκολεύονται να βιώσουν συναισθήματα όπως ο φόβος ή η αγάπη με τον ίδιο τρόπο που τα βιώνουν οι περισσότεροι άνθρωποι, αν και μπορούν να τα μιμηθούν αποτελεσματικά. Οι αποκλίσεις γίνονται ορισμένες φορές αντιληπτές μέσα από τον τόνο της φωνής, τη γλώσσα του σώματος ή μικρές ασυνέπειες στη συμπεριφορά.
Γενικότερα, τα συναισθήματα που εκφράζουν τα άτομα με έντονα ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά θεωρούνται συχνά επιφανειακά και συνδέονται με κάποιον χειριστικό σκοπό. Η ικανότητα χειραγώγησης των άλλων αποτελεί ένα από τα πιο γνωστά χαρακτηριστικά της ψυχοπάθειας και σε ορισμένες περιπτώσεις τα άτομα αυτά φαίνεται να αντλούν ικανοποίηση από την άσκηση επιρροής στους γύρω τους.
Ο γνωστός ψυχολόγος Robert Hare, δημιουργός της διαγνωστικής κλίμακας Hare Psychopathy Checklist-Revised (PCL-R), η οποία χρησιμοποιείται διεθνώς για την αξιολόγηση της ψυχοπάθειας, έχει επισημάνει ότι ακόμη και οι ειδικοί μπορούν να εξαπατηθούν κατά τη διάρκεια μιας σύντομης επαφής με ένα άτομο που διαθέτει ισχυρές χειριστικές ικανότητες.
Παρά τα παραπάνω, οι επιστήμονες τονίζουν ότι η ύπαρξη ορισμένων ψυχοπαθητικών χαρακτηριστικών δεν αρκεί από μόνη της για να καθορίσει τη μελλοντική πορεία ενός ανθρώπου. Η ανάπτυξη της προσωπικότητας επηρεάζεται από ένα σύνθετο πλέγμα βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων, με την οικογενειακή ανατροφή να αποτελεί μόνο ένα μέρος της συνολικής εικόνας.
