Επιστήμονες ανέλυσαν DNA που διατηρήθηκε σε περγαμηνές ηλικίας εκατοντάδων ετών και ανασύνθεσαν περισσότερα από 3.500 χρόνια εξέλιξης της ευλογιάς των προβάτων.
Μια απρόσμενη πηγή αρχαίου DNA αποκάλυψε στοιχεία για την ιστορία μιας ασθένειας που πλήττει τα πρόβατα εδώ και χιλιετίες. Μια διεθνής ερευνητική ομάδα κατάφερε να εντοπίσει γενετικό υλικό του ιού της ευλογιάς των προβάτων σε περγαμηνές που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή βιβλίων μεταξύ του 8ου και του 14ου αιώνα μ.Χ. Τα χειρόγραφα αυτά διέφεραν ως προς το υλικό κατασκευής τους, περιλαμβάνοντας δέρματα μόσχου, αίγας και προβάτου.
Η μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science Advances, φέρνει στο φως 21 γονιδιώματα του ιού, τα οποία χρονολογούνται από περίπου το 1700 π.Χ. έως το 1917 μ.Χ. Σε συνδυασμό με αρχαιολογικά δείγματα και σύγχρονα στελέχη του ιού, τα δεδομένα επέτρεψαν στους επιστήμονες να παρακολουθήσουν την εξέλιξή του σε βάθος περίπου 3.500 ετών.
Η ανακάλυψη έγινε δυνατή χάρη σε μια ιδιαίτερη τεχνική. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν γόμα για να τρίψουν απαλά την επιφάνεια αρχαίων περγαμηνών και στη συνέχεια ανέλυσαν τα μικροσκοπικά υπολείμματα που προέκυψαν.
Η μέθοδος θεωρείται μη επεμβατική και παρόμοιες διαδικασίες χρησιμοποιούνται από συντηρητές για τον καθαρισμό παλαιών χειρογράφων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ωστόσο, τα υπολείμματα της γόμας μπορούν να περιέχουν πολύτιμο αρχαίο DNA. Η σημασία της περγαμηνής ως πηγής γενετικών πληροφοριών γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν αναλογιστεί κανείς πόσα ζώα απαιτούνταν για την κατασκευή ενός μεσαιωνικού βιβλίου.
Για την παραγωγή μιας μεγάλης Βίβλου, για παράδειγμα, μπορούσαν να χρειαστούν δεκάδες ζώα και εκατοντάδες δέρματα. Έτσι, όπως εξηγούν οι ερευνητές, ένα μεσαιωνικό βιβλίο δεν αποτελεί απλώς ένα ιστορικό αντικείμενο· ουσιαστικά αποτελεί ένα αρχείο που συνδέεται με ολόκληρα κοπάδια ζώων.
Η αρχή της ασθένειας χάνεται στην Εποχή του Χαλκού
Η ερευνητική ομάδα δεν περιορίστηκε στις περγαμηνές. Εξέτασε επίσης αρχαιολογικά κατάλοιπα, μεταξύ των οποίων δόντια προβάτων που περιέχουν τα αρχαιότερα γνωστά στοιχεία για την παρουσία της ασθένειας στην Ευρασία, καθώς και σύγχρονα στελέχη του ιού. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι ο ιός της ευλογιάς των προβάτων πιθανότατα διαφοροποιήθηκε από συγγενείς ασθένειες κατά την πρώιμη Εποχή του Χαλκού, περίπου το 3000 π.Χ.
Η χρονολογία αυτή συμπίπτει με μια σημαντική αλλαγή στην ανθρώπινη ιστορία: την εντατικότερη εκτροφή και διαχείριση προβάτων. Μεγαλύτερα κοπάδια που διαβιούσαν σε περιορισμένους χώρους θα μπορούσαν να δημιουργήσουν τις κατάλληλες συνθήκες για την εξάπλωση και την προσαρμογή ενός ιού στον ξενιστή του. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα αφορά τη γενετική εξέλιξη του ιού.
Σε αντίθεση με τον ιό της ανθρώπινης ευλογιάς, το γονιδίωμα της ευλογιάς των προβάτων φαίνεται να παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό σταθερό κατά τη διάρκεια των τελευταίων χιλιετιών. Το γεγονός αυτό ενδέχεται να σημαίνει ότι σημαντικές γενετικές αλλαγές είχαν ήδη συμβεί σε πολύ παλαιότερη περίοδο, πριν από το χρονικό διάστημα που καλύπτουν τα διαθέσιμα αρχαία γονιδιώματα.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η κατανόηση αυτών των εξελικτικών αλλαγών θα μπορούσε στο μέλλον να βοηθήσει στην καλύτερη αντιμετώπιση της ασθένειας. Η μελέτη αναδεικνύει παράλληλα μια νέα δυνατότητα για την αρχαιολογία και την ιστορία των ασθενειών.
Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, τα αρχαία χειρόγραφα ενδέχεται να λειτουργούν ως «χρονοκάψουλες» που διατηρούν όχι μόνο πληροφορίες για τον πολιτισμό και την ιστορία, αλλά και γενετικά ίχνη παλαιότερων επιδημιών που έπληξαν τα ζώα. Η ανάλυση περγαμηνών από βιβλιοθήκες και αρχεία σε ολόκληρο τον κόσμο θα μπορούσε επομένως να αποκαλύψει επιπλέον στοιχεία για το πώς εξελίχθηκαν οι ζωικές ασθένειες και πώς συνδέθηκαν με την ανάπτυξη της κτηνοτροφίας.
