Επιτροπή της νορβηγικής κυβέρνησης προτείνει να επιτραπούν επενδύσεις σε εταιρείες πυρηνικών όπλων από συμμάχους του ΝΑΤΟ, με στόχο την προσαρμογή των δεοντολογικών κανόνων στις νέες συνθήκες ασφαλείας.
Το ενδεχόμενο να επιτρέψει εκ νέου επενδύσεις σε εταιρείες που κατασκευάζουν πυρηνικά όπλα εξετάζει το κρατικό επενδυτικό ταμείο της Νορβηγίας, το μεγαλύτερο παγκοσμίως, με περιουσιακά στοιχεία που ξεπερνούν τα 2 τρισ. ευρώ. Η σχετική πρόταση περιλαμβάνεται σε έκθεση επιτροπής που διορίστηκε από την κυβέρνηση, στο πλαίσιο της αναθεώρησης των δεοντολογικών κανόνων που διέπουν τη λειτουργία του ταμείου.
Η συζήτηση για την αλλαγή της επενδυτικής πολιτικής πραγματοποιείται σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων, καθώς οι εξελίξεις στον πόλεμο της Ρωσίας με την Ουκρανία και οι διεθνείς ανησυχίες για την πυρηνική ασφάλεια επηρεάζουν τις προτεραιότητες των ευρωπαϊκών κρατών.
Η επιτροπή εισηγείται μια συγκεκριμένη εξαίρεση από τους ισχύοντες περιορισμούς, η οποία θα μπορούσε να επιτρέψει την επιστροφή μεγάλων δυτικών αμυντικών βιομηχανιών στο επενδυτικό χαρτοφυλάκιο της Νορβηγίας.
Ποιες εταιρείες θα μπορούσαν να επιστρέψουν στο χαρτοφυλάκιο
Με βάση το ισχύον πλαίσιο δεοντολογίας, το νορβηγικό ταμείο απέχει από επενδύσεις σε 14 εταιρείες που αναπτύσσουν ή κατασκευάζουν πυρηνικά όπλα ή εξαρτήματα που προορίζονται για αυτά. Μεταξύ των επιχειρήσεων που επηρεάζονται από τον συγκεκριμένο αποκλεισμό είναι οι Airbus, BAE Systems, Boeing, Lockheed Martin και Safran.
Η επανεξέταση των κανόνων ξεκίνησε έπειτα από σχετική εντολή της νορβηγικής κυβέρνησης τον Νοέμβριο του 2025. Επικεφαλής της επιτροπής που ανέλαβε το έργο ήταν ο πρώην διοικητής της κεντρικής τράπεζας της χώρας, Σβέιν Γκέντρεμ.
Σύμφωνα με την πρόταση, το ταμείο θα μπορεί να επενδύει σε κατασκευαστές πυρηνικών όπλων που έχουν την έδρα τους σε κράτη τα οποία αναγνωρίζονται ως πυρηνικές δυνάμεις βάσει της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT), υπό την προϋπόθεση ότι πρόκειται για συμμάχους της Νορβηγίας στο ΝΑΤΟ.
Κατά την παρουσίαση της έκθεσης, έκτασης 434 σελίδων, ο Γκέντρεμ ανέφερε ότι η αλλαγή θα μπορούσε να οδηγήσει στην επανένταξη στο χαρτοφυλάκιο αρκετών βρετανικών, γαλλικών και αμερικανικών αμυντικών εταιρειών.
Το επιχείρημα της εθνικής ασφάλειας
Η προτεινόμενη αναθεώρηση συνδέεται με τον προβληματισμό για το κατά πόσο οι επενδυτικοί περιορισμοί του ταμείου ανταποκρίνονται στις σημερινές συνθήκες ασφαλείας.
Ο υπουργός Οικονομικών της Νορβηγίας, Γενς Στόλτενμπεργκ, πρώην γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, αναφέρθηκε σε αυτό που χαρακτήρισε «παράδοξο»: το γεγονός ότι το νορβηγικό ταμείο δεν μπορεί να επενδύει σε επιχειρήσεις οι οποίες ενδέχεται να έχουν καθοριστική σημασία για την ασφάλεια της ίδιας της χώρας.
Στο ίδιο πλαίσιο, η έκθεση λαμβάνει υπόψη τις αυξανόμενες ανησυχίες για τη διεθνή ασφάλεια, με τον Στόλτενμπεργκ να επισημαίνει τις ρωσικές απειλές περί χρήσης πυρηνικών όπλων και την ενίσχυση του πυρηνικού οπλοστασίου της Κίνας.
Παρά την προτεινόμενη χαλάρωση των περιορισμών για τα πυρηνικά όπλα, η επιτροπή εισηγείται να διατηρηθούν οι υπόλοιποι δεοντολογικοί αποκλεισμοί. Σε αυτούς περιλαμβάνονται οι εταιρείες που εμπλέκονται στην παραγωγή βιολογικών και χημικών όπλων, ναρκών κατά προσωπικού και βομβών διασποράς, καθώς και οι σχετικοί περιορισμοί για τον άνθρακα, τον καπνό και την κάνναβη.
Αλλαγές και στον ρόλο του Συμβουλίου Δεοντολογίας
Η έκθεση δεν περιορίζεται στις επενδύσεις σε πυρηνικά όπλα, αλλά περιλαμβάνει και προτάσεις για τη λειτουργία του Συμβουλίου Δεοντολογίας, του ανεξάρτητου οργάνου που αξιολογεί τη συμπεριφορά των εταιρειών στις οποίες επενδύει το ταμείο και υποβάλλει εισηγήσεις στην κεντρική τράπεζα της Νορβηγίας, η οποία έχει την ευθύνη της διαχείρισής του.
Με βάση τις προτεινόμενες αλλαγές, το Συμβούλιο θα εξακολουθήσει να εξετάζει εάν υπάρχει κίνδυνος σοβαρής παραβίασης των δεοντολογικών κανόνων από τις επιχειρήσεις. Ωστόσο, δεν θα έχει πλέον τη δυνατότητα να εισηγείται απευθείας τον αποκλεισμό τους από το επενδυτικό χαρτοφυλάκιο.
Η συγκεκριμένη αρμοδιότητα έχει ήδη ανασταλεί προσωρινά, εν αναμονή της ολοκλήρωσης της επανεξέτασης του πλαισίου.
Δημόσια διαβούλευση έως τις 15 Ιανουαρίου
Οι προτάσεις της επιτροπής δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί. Η έκθεση θα τεθεί σε δημόσια διαβούλευση έως τις 15 Ιανουαρίου και στη συνέχεια η νορβηγική κυβέρνηση αναμένεται να παρουσιάσει την αξιολόγησή της στο κοινοβούλιο την ερχόμενη άνοιξη.
Η εισήγηση έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις από πολιτικές δυνάμεις, κυρίως από τον χώρο της αριστεράς. Στέλεχος των Πρασίνων χαρακτήρισε την πρόταση «εντελώς παράλογη», εκφράζοντας την αντίθεση στην ενδεχόμενη αλλαγή της επενδυτικής πολιτικής.
Το νορβηγικό κρατικό επενδυτικό ταμείο τοποθετεί κεφάλαια σε περισσότερες από 7.000 εταιρείες διεθνώς και κατέχει περίπου το 1,5% των εισηγμένων μετοχών παγκοσμίως. Οποιαδήποτε αλλαγή στους κανόνες του θα μπορούσε, επομένως, να επηρεάσει τις επενδυτικές επιλογές ενός από τους σημαντικότερους θεσμικούς επενδυτές διεθνώς.
