Η μεγαλύτερη απόσταση ανάμεσα σε αυτό που ζούμε και σε αυτό που τελικά θυμόμαστε ως ευτυχία φαίνεται να εμφανίζεται ακριβώς στη μέση ηλικία.
Υπάρχει ένα εύρημα στην έρευνα για την υποκειμενική ευημερία που εκπλήσσει τους περισσότερους ανθρώπους όταν το ακούνε για πρώτη φορά. Τα χρόνια που οι άνθρωποι στα εβδομήντα τους θυμούνται ως τα πιο ευτυχισμένα της ζωής τους δεν είναι συνήθως εκείνα που θα περίμεναν όταν ήταν νεότεροι. Δεν είναι απαραίτητα τα χρόνια του πρώτου μεγάλου έρωτα, της έναρξης μιας καριέρας ή της γέννησης ενός παιδιού. Πολύ συχνά είναι οι συνηθισμένες περίοδοι της μέσης ηλικίας, χρόνια που τότε έμοιαζαν γεμάτα υποχρεώσεις, ρουτίνα και καθημερινό άγχος και που οι ίδιοι οι άνθρωποι χαρακτήριζαν ως «αδιάφορα» ή «ξεχάσιμα» όσο τα ζούσαν. Ένα ολοένα και μεγαλύτερο σώμα ερευνών προσπαθεί να εξηγήσει αυτό το φαινόμενο. Κάποιες μελέτες εξετάζουν πώς μεταβάλλεται η ευτυχία κατά τη διάρκεια της ζωής, άλλες πώς οι ηλικιωμένοι θυμούνται το παρελθόν και άλλες τι δηλώνουν οι ίδιοι όταν τους ζητείται να αναλογιστούν ποια χρόνια θα ήθελαν να είχαν εκτιμήσει περισσότερο διαβάζουμε στο artfulparent.com.
Η καμπύλη της ευτυχίας στη διάρκεια της ζωής
Μία από τις πιο γνωστές έρευνες πάνω στο θέμα δημοσιεύθηκε το 2008 από τους οικονομολόγους David Blanchflower και Andrew Oswald. Αναλύοντας στοιχεία από περίπου 500.000 ανθρώπους στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Δυτική Ευρώπη, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η ευτυχία ακολουθεί μια χαρακτηριστική καμπύλη σχήματος U. Σύμφωνα με τα δεδομένα τους, τα επίπεδα αυτοαναφερόμενης ευτυχίας είναι σχετικά υψηλά στην νεαρή ενήλικη ζωή, μειώνονται σταδιακά και φτάνουν στο χαμηλότερο σημείο τους κάπου μεταξύ των αρχών και των μέσων της δεκαετίας των 40 ετών. Στη συνέχεια αρχίζουν να αυξάνονται ξανά, με πολλούς ανθρώπους να δηλώνουν μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη ζωή στα 50, τα 60 και τα 70 τους χρόνια. Το συγκεκριμένο εύρημα έχει επαναληφθεί σε δεκάδες μεταγενέστερες μελέτες και σε περισσότερες από εκατό χώρες, αποτελώντας ένα από τα πιο σταθερά μοτίβα στην επιστημονική βιβλιογραφία για την ευημερία. Με άλλα λόγια, η μέση ηλικία φαίνεται να είναι η πιο δύσκολη περίοδος της ζωής, τουλάχιστον με βάση το πώς οι άνθρωποι αξιολογούν την ευτυχία τους τη στιγμή που τη βιώνουν.
Το παράδοξο της μέσης ηλικίας
Εδώ όμως εμφανίζεται ένα παράδοξο. Όταν οι ηλικιωμένοι καλούνται να αναφέρουν ποια χρόνια της ζωής τους θυμούνται ως τα πιο όμορφα ή ποια θα ήθελαν να ξαναζήσουν, πολύ συχνά αναφέρονται ακριβώς σε εκείνες τις περιόδους που, σύμφωνα με τα στατιστικά δεδομένα, αντιστοιχούν στο χαμηλότερο σημείο της ευτυχίας.
Ο γεροντολόγος Karl Pillemer, μέσα από το πρόγραμμα «Legacy Project», στο οποίο συμμετείχαν περισσότεροι από 1.200 Αμερικανοί ηλικίας άνω των 65 ετών, κατέγραψε ένα εντυπωσιακά επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Οι συμμετέχοντες συχνά ανέφεραν ότι θα ήθελαν να ξαναζήσουν τις δεκαετίες των 30, 40 ή 50 ετών. Όχι λόγω κάποιου μεγάλου επιτεύγματος, αλλά εξαιτίας των καθημερινών στιγμών που τότε θεωρούσαν δεδομένες.
Θυμούνταν τα απογεύματα της Κυριακής με την οικογένεια, τα σχολικά χρόνια των παιδιών τους, τα πρώτα χρόνια ενός μακροχρόνιου γάμου, τις φιλίες που διατηρούσαν χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια ή ακόμη και τις καθημερινές συνήθειες που τότε έμοιαζαν ασήμαντες. Πολλοί παραδέχθηκαν ότι δεν είχαν συνειδητοποιήσει πόσο πολύτιμες ήταν αυτές οι στιγμές όσο τις ζούσαν.
Γιατί το παρελθόν μοιάζει πιο φωτεινό
Οι ερευνητές έχουν προτείνει αρκετές εξηγήσεις για αυτή τη διαφορά ανάμεσα στην εμπειρία της στιγμής και στην ανάμνησή της. Μία από αυτές σχετίζεται με το λεγόμενο «φαινόμενο της θετικότητας» που έχει περιγράψει η ψυχολόγος Laura Carstensen από το Πανεπιστήμιο Stanford. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία άνθρωποι τείνουν να θυμούνται το παρελθόν με πιο θετικό τρόπο και να δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στις σχέσεις και στα συναισθηματικά σημαντικά γεγονότα. Έτσι, οι ατελείωτες καθημερινές υποχρεώσεις, οι μετακινήσεις, οι δουλειές του σπιτιού και οι μικρές οικογενειακές στιγμές που κάποτε προκαλούσαν κούραση, μετατρέπονται αργότερα σε αναμνήσεις γεμάτες νόημα και ζεστασιά. Παράλληλα, η μέση ηλικία είναι συχνά η περίοδος κατά την οποία συμβαίνουν τα πιο ουσιαστικά γεγονότα της ζωής, ακόμη κι αν δεν μοιάζουν εντυπωσιακά εκείνη τη στιγμή. Τα παιδιά μεγαλώνουν, οι γάμοι αποκτούν βάθος, οι φιλίες ωριμάζουν και οι επαγγελματικές προσπάθειες αρχίζουν να αποδίδουν καρπούς. Δεν είναι απαραίτητα τα χρόνια που θα γίνουν πρωτοσέλιδο σε μια βιογραφία, αλλά συχνά είναι τα χρόνια που διαμορφώνουν αυτό που τελικά έχει τη μεγαλύτερη σημασία.
Η διαφορά ανάμεσα στον 43χρονο και τον 73χρονο εαυτό
Υπάρχει και μια ακόμη εξήγηση. Ο άνθρωπος που βρίσκεται στα 40 του χρόνια συνήθως συγκρίνει τη ζωή του με ένα φανταστικό καλύτερο μέλλον. Σκέφτεται τι δεν έχει καταφέρει ακόμη, τι θα ήθελε να αλλάξει και τι ελπίζει να πετύχει αργότερα. Αντίθετα, ο άνθρωπος που βρίσκεται στα 70 του έχει πλέον τη δυνατότητα να δει ολόκληρη τη διαδρομή της ζωής του. Δεν συγκρίνει το παρόν με κάποιο ιδανικό μέλλον. Κοιτάζει πίσω και αξιολογεί τα γεγονότα μέσα στο συνολικό τους πλαίσιο. Αυτό του επιτρέπει να αναγνωρίσει την αξία στιγμών που κάποτε περνούσαν απαρατήρητες.
Τι δείχνει τελικά η έρευνα
Η έρευνα δεν υποστηρίζει ότι όλοι πρέπει να αισθάνονται ευγνωμοσύνη για τις δυσκολίες της μέσης ηλικίας ούτε ότι τα προβλήματα εκείνης της περιόδου είναι ασήμαντα. Αντίθετα, τα δεδομένα επιβεβαιώνουν ότι πρόκειται συχνά για μια απαιτητική και πιεστική φάση της ζωής. Υποδεικνύουν όμως και κάτι διαφορετικό. Ότι η αξιολόγηση που κάνουμε για τη ζωή μας δεν παραμένει σταθερή. Τα χρόνια που σήμερα μοιάζουν συνηθισμένα, κουραστικά ή ακόμη και αδιάφορα μπορεί αργότερα να αποκτήσουν μια εντελώς διαφορετική σημασία. Η μεγαλύτερη απόσταση ανάμεσα σε αυτό που ζούμε και σε αυτό που τελικά θυμόμαστε ως ευτυχία φαίνεται να εμφανίζεται ακριβώς στη μέση ηλικία. Και ίσως γι’ αυτό, όταν οι άνθρωποι φτάνουν στα εβδομήντα τους, συχνά ανακαλύπτουν ότι τα χρόνια που κάποτε θεωρούσαν πιο συνηθισμένα ήταν τελικά εκείνα που άξιζαν περισσότερο.
