Το ιδιαίτερο εύρημα με την πλούσια ιστορία που κοσμεί την πρόσοψη του ναού. Ανακαλύφθηκε ότι πρόκειται για ένα ημερολόγιο 22 αιώνων στην πρόσοψη της εκκλησίας και αποτελεί το μοναδικό σωζόμενο εικονογραφημένο ημερολόγιο της Αρχαίας Ελλάδας.
Στο κέντρο της Αθήνας, δίπλα σε πολυσύχναστους δρόμους και εκεί που καρδιά της πόλης χτυπά, στέκει η Μητρόπολη Αθηνών και το εκκλησάκι δίπλα της, που χαρακτηρίζεται από μία ιδιαίτερη ιστορία και έχει τις ρίζες του στην Αρχαία Ελλάδα.
Ο λόγος για τη Μικρή Μητρόπολη ή διαφορετικά τον Άγιο Ελευθέριο, που φυλάσσει το μυστικό δύο αιώνων και αναγέρθηκε με υλικά όπως μαρμάρινα κομμάτια και όχι πέτρες ή τσιμέντο.
Τον 12ο αιώνα ο μικρός ναός αναγέρθηκε από τον Μητροπολίτη Αθηνών Μιχαήλ Χωνιάτη και για την κατασκευή του χρησιμοποιήθηκαν μαρμάρινα ανάγλυφα από μνημεία που χρονολογούνται από τον 6ο αιώνα έως και την πρώιμη βυζαντινή εποχή.
Σύμφωνα με μαρτυρίες και τις αναφορές της «Μηχανής του χρόνου», τα εν λόγω μνημεία που χρησιμοποιήθηκαν για την ανέγερση του ναού, αφορούσαν εγκαταλελειμμένα μνημεία και ο αρχιτέκτονας τα χρησιμοποίησε με σκοπό την ανακύκλωση των οικοδομικών υλικών.
Το κτίσμα δημιουργήθηκε πάνω σε ναό που ήταν αφιερωμένος στην αρχαία θεότητα Ειλείθυια, που προστάτευε τις εγκυμονούσες.
Η διακόσμηση στο εσωτερικό του ναού θυμίζει ένα ζωντανό μνημείο και ένα ταξίδι στον χρόνο. Οι τοίχοι δημιουργήθηκαν από μαρμάρινα κομμάτια, ενώ αν ανασηκώσει κανείς το βλέμμα του, αντικρίζει ανάγλυφα σημεία να απεικονίζουν λιοντάρια, αετούς και γυναικείες μορφές. Λέγεται ότι περίπου 90 ανάγλυφες πλάκες αξιοποιήθηκαν προκειμένου να δημιουργήσουν το συγκεκριμένο μωσαϊκό.
Το πιο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του ναού ωστόσο, έρχεται όταν παρατηρήσει κανείς την πρόσοψη, η οποία αποτελεί κομμάτι από άγνωστης προέλευσης κτίσμα, που χρονολογείται πιθανά μεταξύ του 1ου και 2ου αιώνα.
Το εν λόγω ανάγλυφο χωρίζεται σε 12 σκέλη, όσα και οι μήνες του σεληνιακού ημερολογίου που ίσχυε στην Αττική. Κάθε τμήμα του ξεκινά με την προσωποποιημένη απεικόνιση κάθε μήνα και στο τέλος το εκάστοτε σύμβολο ζωδίου που τον χαρακτηρίζει. Μεταξύ των τμημάτων, σώζονται ανάγλυφες μορφές με τη δική τους ιστορία.
Το ιδιαίτερο γνώρισμα του τελικού αποτελέσματος ανέρχεται στο γεγονός ότι ο κατασκευαστής, μη γνωρίζοντας τη σημασία των συμβόλων, τα τοποθέτησε με λανθασμένη σειρά στην πρόσοψη. Το αρχικό του μέγεθος ήταν τα έξι μέτρα μήκος έναντι των πέντε που είναι ο ναός με αποτέλεσμα ένα κομμάτι του να κοπεί.
Παρ’ όλα αυτά, στο ενδιάμεσο παρατηρούνται ανάγλυφοι σταυροί, που τοποθετήθηκαν από τον αρχιτέκτονα με σκοπό να εκχριστιανίσει την απεικόνιση.
{https://www.youtube.com/watch?v=un4T3IzMN6c&list=RDun4T3IzMN6c&start_radio=1}
Η ονομασία της εκκλησίας
Ο ναός με την πάροδο του χρόνου έχει μετ’ ονομαστεί αρκετές φορές, με την πρώτη του ονομασία να είναι αφιερωμένη στην Παναγία ως Παναγιά της Γοργοεπήκοο, ενώ με τη δημιουργία του ελληνικού κράτους της δόθηκε το όνομα του Αγίου Ελευθερίου.
Το 1962 μετ’ ονομάστηκε και αφιερώθηκε στο Σωτήρα, ενώ το 1862 ήταν και πάλι γνωστή ως Άγιος Ελευθέριος.
Στις μέρες μας η εκκλησία είναι γνωστή με τη φράση «Σαν τη Μητρόπολη με τον Άγιο Ελευθέριο» και αφορά τους ανθρώπους που έχουν διαφορά ύψους.
Μάλιστα, η εκκλησία αποτέλεσε την ορθόδοξη επισκοπική έδρα της Αθήνας κατά τα χρόνια που ο επίσκοπος Αθηνών είχε εκδιωχθεί από τον Παρθενώνα από τους Φράγκους, ενώ τα χρόνια της Τουρκοκρατίας αποτέλεσε το παρεκκλήσιο της κατοικίας του Μητροπολίτη και έγινε γνωστή ως «Μικρή Μητρόπολη».
Ουσιαστικά, πρόκειται για μία εκκλησία με πλούσια ιστορία και «ζωντανά» κομμάτια του αρχαίου ελληνικού κόσμου, με το ημερολόγιο στην πρόσοψη να περιγράφει έμμεσα τη ζωή των ανθρώπων τότε.
